اقتصاد ایران مانع اصلی تحریم

شرکت بزرگ خودروسازی ایران‌خودرو را می‌توان به عنوان یکی از دلایلی برشمرد که آمریکا را در بر سرانجام رساندن تلاش جهانی خود در متقاعد کردن کشورها به تحریم ایران ناکام گذاشته است.
ایران‌خودرو با کشورهای چین، فرانسه، آلمان و روسیه که در تصمیم‌گیری درباره پرونده هسته‌ای ایران نقش اساسی دارند، قراردادهایی امضا کرده است. در بهمن ماه سال گذشته، ایران‌خودرو با قراردادی 350 میلیون دلاری جهت خرید 10 هزار دستگاه کامیون از چین موافقت کرد. در شهریور ماه نیز ایران‌خودرو اعلام کرد با همکاری شرکت پژو-سیتروئن فرانسه به زودی فروش خودروهای ساخت ایران به روسیه را آغاز خواهد کرد.
این زنجیره وابستگی‌های تجاری و اقتصادی شاید توضیح دهد که چرا آمریکا در میان پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد جهت اعمال سخت‌گیری‌های اقتصادی علیه ایران «تنها» قرار گرفته است. آمریکا تنها کشوری است که در صورت هرگونه سخت‌گیری اقتصادی، چیزی برای از دست دادن ندارد.
در شرایطی که رهبران جهان برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک آمده‌اند، دیپلمات‌ها خبر از تصمیم احتمالی اعضای دائم شورای امنیت به اضافه آلمان برای اعمال برخی تحریم‌های بسیار محدود علیه ایران می‌دهند. محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، در این هفته طی نطقی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد از حق ایران برای انجام تحقیقات هسته‌ای دفاع کرد. وی تاکید کرد، اینگونه تحقیقات صرفا برای مقاصد صلح‌‌آمیز و نه برای ساخت بمب اتمی است و فعالیت‌های هسته‌ای ایران را «شفاف، صلح‌آمیز و زیر نظر دوربین‌های» بازرسان سازمان ملل خواند. از سوی دیگر، آمریکا به فشار خود برای صرف‌نظر کردن ایران از برنامه غنی‌سازی ادامه می‌دهد.
در همین‌ حال، با افزوده شدن به تعداد کشورهایی که دیپلماسی را به عنوان راه حل جایگزین تحریم، ترجیح می‌دهند، آمریکا نیز مجبور شده تا موضع خود را در روزهای اخیر ملایم‌تر کند. جورج‌ بوش، رئیس‌جمهور آمریکا در نطق خود در سازمان ملل گفت که از تلاش مجدد اتحادیه اروپا برای مذاکره با ایران حمایت می‌کند.

آمریکا 26 سال است که ارتباط سیاسی و اکثر ارتباطات اقتصادی خود با ایران را قطع کرده است. با این همه فقط در ماه جولای سال جاری میلادی، این کشور 99 میلیون دلار کالا از ایران وارد کرد که بخش عمده آن عبارت بود از فرش، خشکبار و آب‌میوه. در همین‌حال در مدت مشابه 55 میلیون دلار کالا عمدتا شامل سیگار، دارو و خمیر چوب از آمریکا به ایران صادر شد. از طرف دیگر سایر اعضای دائم شورای امنیت شاهد افزایش تجارت خود با ایران بوده‌اند. مجموع معاملات ایران با سایر اعضای دائم شورای امنیت در سال جاری به بیش از 22 میلیارد دلار می‌رسد که نسبت به رقم 18 میلیارد دلاری سال 2005 افزایش چشمگیری یافته است.
در شرایطی که بخشی از این افزایش، نشان دهنده هزینه‌ بیشتر نفت ایران برای سایر کشورهاست، اما مبادلات تجاری ایران گسترده‌تر از نفت است. ایران خریدار فولاد آلمان، خودرو‌های فرانسوی، تسلیحات روسی و خنک‌کننده‌های چینی است. یک سوم مجموع مبادلات تجاری ایران با جهان مربوط به اتحادیه اروپاست. صادرات چین به ایران در چهار سال گذشته سه برابر شده است.
به گفته مسئولین آمریکایی، ارتباطات اقتصادی ایران به ویژه در اختیار داشتن دومین منابع نفت‌خام جهان، بعد از عربستان‌سعودی، دست قدرت‌های صنعتی را در ایجاد هرگونه محدودیت می‌بندد. به گفته یکی از مسئولین عالی‌رتبه آمریکایی «رسیدن به هر تصمیمی که موجب محدودیت در مبادلات تجاری ایران شود بسیار سخت است، اگر نگویم غیر ممکن می‌باشد.»
از طرف دیگر دیپلمات‌های اروپایی، روسی و چینی اذعان دارند که ارتباطات اقتصادی، بسیار در تصمیم آنها در دنبال‌کردن موضوع تحریم ایران موثر است. یک دیپلمات فرانسوی در این ارتباط می‌گوید: «البته که مبادلات تجاری ما با ایران مهم است. این مبادلات نشان دهنده آشنایی بیشتر ما با ایران است، چیزی که آمریکا کم دارد. ما آنجا حضور داریم، اما آمریکایی‌ها نیستند.»
دیپلمات اروپایی تاکید می‌کنند که مضرات تحریم‌های اقتصادی بسیار عمیق است و یک دهه تجربه عراق که مملو بود از بازارهای سیاه و تقلب در برنامه نفت در برابر غذا توسط دولت صدام حسین، این موضوع را نشان می‌دهد. این دیپلمات‌ها معتقدند که تحریم‌ نمی‌تواند به اهداف خود برسد و ممکن است منطقه را بی‌ثبات کرده و بهای نفت را افزایش دهد. عده‌ای دیگر از دیپلمات‌ها هم تحریم را ابزاری می‌دانند که آمریکا از طریق آن برای قدم بعدی‌ حمله نظامی به ایران استفاده کند.
یکی از دیپلمات‌های اروپایی درگیر در قضایای اخیر گفته است:«مردم نگرانند که اگر ما در مسیر تحریم بیفتیم دیگر راه برون‌رفتی از آن وجود ندارد. آنها عراق را به خاطر می‌آورند و فکر می‌کنند آن داستان در حال تکرار است.»
بدون تردید ایران یک بازار امیدوارکننده است. ایران پس از عربستان‌سعودی بزرگترین بازار منطقه را دارد. ثروت هنگفت نفت در آن جریان دارد و جمعیت 68 میلیونی ایران مشتاق انواع و اقسام کالاهای مصرفی هستند. آلمان، سال گذشته 5 میلیارد دلار انواع کالا به ایران صادر کرد. چینی‌ها نزدیک به 18 درصد نفت‌خام مورد نیاز خود را از ایران تامین می‌کنند و ارتباطات تجاری گوناگون دیگر با ایران دارند. اتحادیه اروپا از برنامه‌ای برای ایجاد خط‌لوله گاز طبیعی از ایران به اتحادیه اروپا از طریق ترکیه حمایت می‌کند.
نیکلاس برنز، معاون وزارت خارجه آمریکا در امور سیاسی و یکی از دیپلمات‌های برجسته آمریکایی در موضوع ایران تاکید می‌کند «این مطلب یک عامل مهم است، یک عامل کاملا واقعی».
به نظر می‌رسد در نظر سرمایه‌گذاران خارجی احتمال اعمال تحریم‌های سنگین اقتصادی علیه ایران کاهش پیدا کرده است. در ابتدای سال جاری مالی، افزایش تنش‌ها بر سر پرونده هسته‌ای ایران بر جریان مبادلات تجاری و سرمایه‌‌گذاری خارجی با ایران تاثیر گذاشت. صادرات به ایران کاهش یافت و ده‌ها میلیارد دلار سرمایه به خارج از ایران منتقل شد. همینطور بازار سهام و مسکن ایران با آسیب‌هایی مواجه شد. به گفته امیر رزّاقی، مشاور سرمایه‌گذاری خارجی در تهران، بسیاری از سرمایه‌گذاران برنامه‌های گسترش خود در ایران را به دلیل نگرانی از نتیجه پرونده‌ هسته‌ای ایران به حالت تعلیق درآوردند.
اما طی هفته‌های اخیر به طور تدریجی اوضاع در حال بهبود است. امیر رزاقی می‌گوید: «من چندین مشتری میلیاردر اروپایی دارم که این هفته به ایران باز می‌گردند تا دوباره بازار را بررسی کنند. اکنون آنها احتمال حمله نظامی به ایران را منتفی و احتمال تحریم‌های اقتصادی را بسیار ضعیف می‌دانند.»
ترجیح اروپا در پرهیز از تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران در موضوع هسته‌ای تاریخچه‌ای طولانی دارد. تنها چند ماه پس از اشغال عراق توسط آمریکا در مارس 2003 کشورهای انگلستان، فرانسه و آلمان مذاکرات خود با ایران را در رابطه با موضوع غنی‌سازی هسته‌ای که در آن زمان تازه از سوی ایران اعلام شده بود، آغاز کردند.
مذاکرات با مشکلاتی مواجه بود و سرانجام در ابتدای سال جاری میلادی، رسما با اعلام ایران مبنی بر آغاز به کار مجدد واحد‌های غنی‌سازی اورانیوم، خاتمه یافت و منجر به گزارش ایران به شورای امنیت سازمان ملل شد.
اکنون، دولت بوش به دنبال آنست که بتواند در شورای امنیت سازمان ملل، تحریم‌هایی را علیه ایران اعمال کند. گرچه آمریکا از تحریم ایران آسیب اقتصادی کمی خواهد داد اما هزینه‌ تحریم برای سایر قدرت‌های جهان بسیار بیشتر خواهد بود. در سال جاری صادرات چین به ایران 25 درصد افزایش پیدا کرده است. شرکت‌های چینی در شش ماه اول سال جاری میلادی نزدیک به 400 میلیون دلار دستگاه خنک‌کننده، انواع موتور، ماشین‌ لباسشویی و سایر ماشین‌آلات به ایران صادرات کرده‌اند. مجموع صادرات کامیون و سایر وسائط نقلیه از چین به ایران نیز در مدت مشابه به 300 میلیون دلار می‌رسد. شرکت‌های متعدد مقاطعه‌کاری چینی در ایران حضور دارند و در پروژه‌های مختلفی از شبکه مترو تهران و احداث نیروگاه‌های برق تا تجارت کشتی فعال هستند.
همینطور، در شش ماه اول سال جاری میلادی، چین تشنه انرژی، 16/5 میلیارد دلار نفت‌خام از ایران خریداری کرده است. این میزان واردات نسبت به مدت مشابه سال 2005 56 درصد افزایش یافته است. شرکت مهندسی زیمنس ایران در حال تامین ژنراتورهای بزرگ برای ساخت یک نیروگاه برق در ایران است. شرکت خودروسازی دایملر-کرایسلر آلمان نیز درگیر احداث کارخانه مرسدس بنز با همکاری ایران‌خودرو در ایران است.
در ماه سپتامبر، اتاق بازرگانی آلمان آماری را منتشر کرد که در صورت اعمال تحریم اقتصادی علیه ایران، 10 هزار نفر در آلمان شغل خود را از دست می‌دهند. به گفته سخنگوی اتاق بازرگانی آلمان، این آمار جهت نشان دادن عواقب چنین تصمیمی به دولت آلمان است. مسئولین اتاق بازرگانی آلمان به طور مداوم با تصمیم‌گیران دولت آلمان درباره این موضوع دیدار و تبادل نظر می‌کنند.
صادرات فرانسه به ایران در سال گذشته میلادی به 33/2 میلیارد دلار رسید. خودروسازان رنو و پژو-سیتروئن از طریق شرکای ایرانی، به میزان قابل توجه در ایران حضور دارند. به علت مونتاژ خودروهای خارجی در ایران، واردات خودرو به این کشور به شدت کاهش یافته و بازار خودرو در ایران در حال گسترش است.
به غیر از پژو 206 که به صورت مشترک در ایران خودرو تولید می‌شود و برنامه‌هایی برای صادرات آن به روسیه وجود دارد، ایران خودرو و سایر خودروسازان ایرانی با رنو فرانسه قراردادی بسته‌اند که به موجب آن 250 هزار خودرو برای فروش داخلی و صادرات در ایران تولید خواهد شد. همینطور ایران خودرو قصد دارد خط تولید خودرو «سمند» را که از روی یکی اتومبیل‌های پژو ساخته شده، در ونزوئلا و چین راه‌اندازی کند. همچنین ایران خودرو با همکاری روسیه به تولید «سمند»‌ در بلاروس مبادرت کرده است.
مبادلات تجاری روسیه با ایران کمتر از سایر قدرت‌های اروپایی است، اما استراتژیک‌تر است. روسیه در حال احداث اولین نیروگاه اتمی ایران است. این پروژه یک میلیارد دلار ارزش دارد و بخش عمده هزینه‌‌های آن پرداخت شده است. در ماه دسامبر سال گذشته میلادی، مسکو با فروش 29 فروند موشک زمین به هوای Tor-M1 به ارزش 700 میلیون دلار موافقت کرد.
در این ارتباط دیمیتری سیمز، رئیس مرکز مطالعاتی نیکسون سنتر در واشنگتن می‌گوید: «معلوم است که روسیه هرگونه قطعنامه‌‌ای را که در مبادلات تجاری این کشور با ایران خلل ایجاد کند، حمایت نخواهد کرد.» سرگی لاوروف، وزیر‌خارجه روسیه، هفته گذشته دوباره تاکید کرد که تحریم تنها زمانی باید اعمال شود که « صلح و امنیت جهانی واقعا با خطر مواجه شود.»
آمریکا ضمن اذعان به شکست تلاش‌ها برای تحریم ایران از طریق شورای امنیت، در تلاش است تا اتحادیه اروپا و سایر شرکت‌های بزرگ را راضی کند تا به صورت داوطلبانه از ایران خارج شوند. وزارت‌خانه‌های اقتصاد و خارجه آمریکا بیش از یک سال است که در سکوت در تلاشند تا بانک‌های خارجی را وادار به قطع روابط مالی با ایران کنند.

منبع: وال استریت جورنال
نوشته: NEIL KING JR. and MARC CHAMPION