نگاهی به پرونده معدنی اورانیوم

شرح عکس: اورانيوم 98 درصد غني‌سازي شده قبل از کارگذاري در کلاهک اتمي / Corbis

علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در جلسه پرسش و پاسخ دانشجویی در هفته گذشته خبر از کشف معادن جدید اورانیوم در ایران داد و اضافه کرد که ذخایر این معادن به اندازه ای است که تا سال های آینده ایران نگرانی از تامین ماده معدنی اورانیوم برای تهییه سوخت هسته ای نخواهد داشت.
طبق گزارش های رسیده اخیرا در جنوب کشور اکتشافاتی انجام شده و معادن اورانیوم جدید کشف شده است. آمار اعلام شده حکایت از آن دارد که میزان ذخایر اورانیوم ایران در معادن بندرعباس اردبیل و یزد مجموعا بالغ بر 36 هزار تن شده است.
با توجه به آنچه گفته شد به نظر می‌رسد نگاهی به وضعیت معدنی اورانیوم جهان و مهمترین کشورهای تولیدکننده این فلز پرانرژی!! جالب توجه باشد.
براساس اطلاعات منتشر شده از سوی مرکز اطلاعات اورانیوم که یک مرکز تحقیقاتی بین‌المللی است بیش از نیمی از تولید جهانی اورانیوم از معادن واقع در کانادا و استرالیا تامین می‌شود.
کانادا بزرگترین تولیدکننده اورانیوم جهان است و 29 درصد اورانیوم تولیدی جهان در این کشور تولید می‌شود. پس از کانادا، استرالیا با تولید سالانه 21 درصد نیاز جهان در رده دوم قرار دارد.
آمار مرکز اطلاعات اورانیوم نشان می‌دهد که در سال 1990 بیش از 55 درصد تولید جهان به روش استخراج از معادن زیرزمینی صورت می‌گرفته است. اما تا سال 1999 تولید اورانیوم در معادن زیرزمینی به میزان قابل توجهی کاهش یافت و تنها 33 درصد تولید اورانیوم از این طریق صورت می‌گرفت. اما از سال 2000 تاکنون با اضافه شدن معادن جدید در کانادا که به روش زیرزمینی استخراج می‌شدند، این رقم دوباره رو به افزایش است.

طبق آخرین آمار در سال 2004 27 درصد تولید جهانی به روش روباز، 40 درصد به صورت زیرزمینی، 21 درصد به صورت ISL و 12 درصد به عنوان محصول جانبی استخراج شده است.
در دهه 1990 شرکت‌های متعدد معدنی وجود داشتند در معادن مختلف جهان اورانیوم استخراج می‌کردند. اما این دهه همراه بود تعطیلی و ادغام بسیار از این شرکت‌ها در یکدیگر و نتیجه‌ای که از آن حاصل شد اینست که در سال 2004 هشت شرکت معدنی عمده در جهان وجود دارد که اورانیوم استخراج می‌کنند و 82 درصد تولید جهانی اورانیوم مربوط به این شرکت‌هاست.

بزرگترین شرکت تولیدکننده اورانیوم در جهان کامکو (Cameco) نام دارد. کامکو یک شرکت چند ملیتی است و عمده سهام‌داران آن کانادایی و آمریکایی هستند، البته سهام این شرکت در بازارهای جهانی سهام نظیر بورس سهام نیویورک هم مورد معامله و داد و ستد قرار می‌گیرد. اورانیوم تولید شده در کامکو فقط به مشتریان غربی در اروپا و آمریکا فروخته می‌شود.
دومین تولیدکننده بزرگ اورانیوم جهان، کوگما (Cogema) نام دارد. این شرکت هم کانادایی است و در سال 2004 8038 اورانیوم خالص تولید کرده است. معادن هم کوگما عبارتند از مک‌کلین لیک، کلاف لیک و مک‌آرتور ریور
ایی.آر.آ (ERA) یا شرکت منابع انرژی استرالیا سومین تولیدکننده اورانیوم جهان به شمار می‌رود. ایی.آر.آ استرالیایی‌ست و 11 درصد نیاز جهانی اورانیوم را تامین می‌کند. ایی.آر.آ محصولات خود را به مراکز هسته‌ای آسیا، اروپا و آمریکای شمالی می‌فروشد. مجموع فروش اورانیوم این شرکت در سال 2005 بالغ بر 4 میلیارد دلار بود. ایی.آر.آ در سال 2004 4356 تن اورانیوم خالص تولید کرد.
کازاتم‌پرم (KazAtomProm) چهارمین تولیدکننده بزرگ اورانیوم در جهان است. کازاتم‌پروم یا شرکت ملی اتمی قزاقستان باقی‌مانده شرکت متعلق به شوروی سابق می‌باشد که در گذشته شامل واحد‌های مختلف استخراج، فرآوری، غنی‌سازی، رآکتورهای اتمی و کارخانجات تولید کلاهک اتمی می‌شده است. پس از اکتشاف معدن این شرکت در دهه 1950 برای اولین بار استخراج از این معدن در سال 1960 آغاز شد. در کنار معدن تاسیسات تولید سوخت اتمی هم ساخته شد و بیشتر رآکتورهای اتمی قزاقستان و کارخانجات تولید کلاهک هسته‌ای که اکنون همه تعطیل شده‌اند از تولیدات این معدن تغذیه می‌شد. شرکت ملی اتمی قزاقستان در سال 2004 بیش از 3700 تن اورانیوم خالص تولید کرد.
WMC پنجمین تولیدکننده بزرگ اورانیوم جهان است. این شرکت که نام کامل آن عبارت است از Western mining corporation بزرگترین شرکت معدنی و طلای استرالیا به شمار می‌رود و یکی از بزرگترین شرکت‌های معدنی جهان است. اهیمت WMC بیش از آنکه به خاطر اورانیوم باشد، به خاطر سایر فعالیت‌های معدنی است که انجام می‌دهد. مهمترین محصولات این شرکت عبارتند از طلا، مس، نیکل، تالک و اورانیوم.
ششمین تولیدکننده اورانیوم جهان روسینگ (Rossing) است. نام روسینگ در ایران بارها شنیده شده است. روسینگ همان شرکتی است که 15 درصد سهامش متعلق به دولت جمهوری اسلامی ایران است. مهمترین معدن اورانیوم این شرکت در نامبیا در جنوب غربی آفریقا واقع شده است. عملیات استخراج معدن روسینگ در نامبیا به روش روباز در سال 1976 آغاز شده است. 69 درصد سهام روسینگ به شرکت بزرگ معدنی ریوتینتو تعلق دارد. 7/7 درصد تولید اورانیوم جهان مربوط به روسینگ است. این شرکت در سال 2004 بیش از 3 هزار تن اورانیوم خالص تولید کرد.
پریارگونسکی (Priargunsky) هفتمین تولیدکننده اورانیوم جهان است. این شرکت بزرگترین تولیدکننده اورانیوم روسیه به شمار می‌رود. پریارگونسکی در سال 2004 3 هزار تن اورانیوم خالص تولید کرده است.
هشتمین تولیدکننده بزرگ اورانیوم جهان، ناووی (Navoi) نام دارد. ناووی شرکتی ازبکستانی است که در زمان شوروی سابق تاسیس شده است. این شرکت در سال 2004 بیش از 2000 تن اورانیوم خالص تولید کرده است. ناووی طی قراردادی به آمریکا به ارزش یک میلیارد دلار درصدد به‌روزآوری تجهیزات استخراج معادن طلا و اورانیوم است و به دنبال آنست تا ظرف دو سال آینده تولید اورانیوم را از 2000 تن به 3500 تن برساند.
بزرگترین معدن اورانیوم جهان مک‌آرتور ریور نام دارد که در کانادا واقع شده، متعلق به شرکت کامکو است و به شیوه زیرزمینی استخراج می‌شود. از این معدن سالانه می‌تواند 7200 تن اورانیوم خالص استخراج کرد که 9/17 تولید اورانیوم جهان است.
رنگر (Ranger) دومین معدن اورانیوم جهان به شمار می‌رود که در استرالیا قرار گرفته و به شرکت ایی.آر.آ تعلق دارد. این معدن به صورت روباز استخراج می‌شود و سالانه بیش از 4300 تن (1/12 درصد تولید جهانی) اورانیوم تولید می‌کند.
معدن مشهور «المپیک دم» سومین معدن بزرگ اورانیوم جهان است که باز هم در استرالیا قرار گرفته و متعلق به WMC است. این معدن به صورت زیرزمینی استخراج می‌شود و سالانه بیش از 3700 تن اورانیوم خالص بدست می‌دهد. تولید المپیک دم 3/9 درصد تولید اورانیوم جهان را شامل می‌شود. معدن شرکت روسینگ در نامبیا نیز چهارمین معدن بزرگ جهان به شمار می‌رود. این معدن به صورت روباز استخراج می‌شود.
از ده معدن بزرگ اورانیوم جهان سه معدن در استرالیا، سه معدن در کانادا، دو معدن در نیجر، یک معدن در نامبیا و یک معدن هم در آفریقای جنوبی قرار گرفته‌اند.